Literacka Nagroda Nobla 2025 dla László Krasznahorkaia !

Akademia Szwedzka  9 października 2025 roku  ogłosiła, że laureatem literackiej Nagrody Nobla 2025 został László Krasznahorkai, jeden z najważniejszych współczesnych prozaików Europy Środkowej. Uhonorowano go „za prozę, która w długich, spiralnych zdaniach ukazuje katastrofę i rozpad porządku, ale jednocześnie odsłania możliwość duchowej przemiany i doświadczenia piękna”. Kim jest nowy noblista i jakie są jego najważniejsze dzieła?

Literacka Nagroda Nobla 2025 dla László Krasznahorkaia: wielkie emocje i... wielkie typowanie 

Literacka Nagroda Nobla to jedno z najbardziej prestiżowych wyróżnień w świecie literatury. Przyznawana jest od 1901 roku przez Szwedzką Akademię w Sztokholmie. Jej fundatorem był Alfred Nobel – wynalazca dynamitu, przemysłowiec i filantrop, który w testamencie ustanowił nagrodę dla osób, które „stworzyły dzieło o idealistycznym kierunku”. Każdego roku Akademia wybiera laureata spośród pisarzy z całego świata. Nagroda ma uhonorować nie pojedyncze dzieło, lecz całokształt twórczości, która w sposób szczególny wpłynęła na rozwój literatury i humanizmu.

W tym roku nagrodę nobla przyznano po raz 118. Werdykt Akademii Szwedzkiej zaraz po godzinie 13 ogłosił jej sekretarz Mats Malm. Konferencja prasowa odbyła się w Sztokholmie. 

Kim jest László Krasznahorkai, laureat literackiego Nobla 2025 w dziedzinie literatury?

László Krasznahorkai (ur. 1954 r. w Gyuli) to węgierski pisarz i scenarzysta filmowy, uznawany za jednego z najważniejszych twórców współczesnej literatury europejskiej.

Już od wielu lat było jasne, że Krasznahorkai aspiruje do roli kluczowego głosu literatury Węgier na scenie światowej i że jego dorobek w końcu zostanie zauważony przez Akademię. W uzasadnieniu decyzji Komitet Noblowski podkreślił: „za fascynującą i wizjonerską twórczość, która w obliczu apokaliptycznego terroru potwierdza siłę sztuki”. W listopadzie 2010 László Krasznahorkai był gościem 2. Międzynarodowego Festiwalu Literatury im. Josepha Conrada w Krakowie. W 2015 roku został pierwszym węgierskim pisarzem, który zdobył Nagrodę Bookera. 

Najważniejsze książki laureata Literackiej Nagrody Nobla 2025. Czy są dostępne w Polsce?

László Krasznahorkai to autor powieści, z których na język polski przełożono trzy pod redakcją Elżbiety Sobolewskiej, a zostały wydane przez wydawnictwo W.A.B. Jego debiutanckie dzieło to "Szatańskie tango" (1985) — książka, która doczekała się filmowej adaptacji autorstwa jego przyjaciela Béli Tarra i przyniosła mu pierwsze światowe uznanie. Kolejne polskie przekłady to "Melancholia sprzeciwu" — powieść-przypowieść o społecznej manipulacji — oraz "Wojna, wojna", monolog-wędrówka archiwisty, który staje się symbolem ludzkiej obsesji i zagubienia. Więcej o książkach noblisty piszemy poniżej.

"Szatańskie tango". Debiut z 1985 roku, który uczynił Krasznahorkaia klasykiem współczesnej literatury, to ciemna alegoria rozpadu wspólnoty. W zapomnianej, podupadłej wsi grupa mieszkańców żyje w zawieszeniu między nadzieją a beznadzieją. Gdy rozchodzi się wieść o powrocie tajemniczego Irimiasa, w bohaterach budzi się złudzenie odrodzenia — które okazuje się jedynie kolejnym etapem upadku.Szatańskie tango to literacka apokalipsa na prowincji, historia ludzkiej podatności na iluzje i metafora społeczeństwa pogrążonego w spirali niemożności.

"Melancholia sprzeciwu". W tej rozpisanej na długie, płynne zdania powieści Krasznahorkai kreśli obraz małego, zapomnianego miasteczka, do którego przybywa wędrowny cyrk z przerażającym eksponatem — wypchanym wielorybem. Z pozornie absurdalnego zdarzenia wyrasta parabola o zbiorowej histerii i podatności ludzi na manipulację, w której drobne gesty przeradzają się w chaos, a porządek świata zaczyna się chwiać.To zarazem polityczna przypowieść i metafizyczny traktat o rozpadzie — o tym, jak łatwo społeczeństwo ulega sile irracjonalnych lęków.

"Wojna i wojna". Protagonistą tej powieści jest archiwista Korim, który odnajduje tajemniczy rękopis i uznaje go za klucz do ocalenia ludzkości. Z przekonaniem, że tekst musi przetrwać, wyrusza do Nowego Jorku, by umieścić go w internecie — w przestrzeni wiecznego istnienia."Wojna i wojna" to mistyczna opowieść o pisaniu, obsesji i samotności, a zarazem alegoria ludzkiego pragnienia nieśmiertelności poprzez słowo.Krasznahorkai z mistrzowską precyzją pokazuje, jak słowo może być i schronieniem, i przekleństwem.

"A świat trwa". Najnowsza książka Krasznahorkaia, która w polskim przekładzie ukaże się jeszcze w tym roku, to zbiór krótkich prozatorskich wizji, utrzymanych w charakterystycznym dla autora rytmie zdania bez końca.Bohaterowie tych historii — często anonimowi, zepchnięci na margines — próbują zrozumieć sens świata, który trwa mimo jego nieuchronnego rozpadu.To medytacja nad ludzkim trwaniem w świecie pozbawionym punktów oparcia — proza kontemplacyjna, gęsta, hipnotyczna, przynosząca echa jego wcześniejszych dzieł, ale w bardziej introspektywnym tonie.